11 ذی الحجّه - آيت الله سيد محمد على قـاضـى طبـاطبـايـى (ره)

 

ولادت

سيد محمد علـى قاضـى طباطبايـى در سال 1331 هـ.ق در كانونى گرم و خانـواده اى اصيل و روحانـى در تبريز پا به عرصه وجـود نهاد، پـدر ايشان مرحوم سيد محمـد باقر قاضـى طباطبايـى از علماى بنام و فقهاى طـراز اول آذربـايجان بود.

 

تحصيلات

مرحوم سيد محمد على قاضى تحصيلات ابتدايى و علـوم مقدماتـى را از والد خـود و عموى گرامی‌‌اش فرا گرفته، سپـس براى تكميل معارف وارد حـوزه علميه تبـريز (مـدرسه طالبيه) گرديـد. بعد از كسب فيض و بهره كامل از محضر علماى تبـريز براى تكميل مبانى علمى در سطـوح عالى به قـم مشـرف شـده و از مكتب اسـاتيـد طـراز اول حـوزه علميّه قم استفاده هاى فراوانى نمود.

پـس از تكميل سطـوح در قـم، سال 1369 هـ.ق به نجف اشـرف مهاجرت نمود و در مدت اقامت سه ساله در نجف ضمـن تشرف به زيارت ائمه معصومين توانست در درس آيات عظام نجف اشرف حضـور يـافته و به درجه عالـى اجتهاد نـايل گردد.

در سال 1372 هـ.ق و در سـن 42 سالگى نجف را به قصد تبريز ترك و وارد آذربايجان شد.

 

اساتيد

وى در محضر بزرگان زيادى به كسب علم پرداخته است كه ما به عنوان تبرك به نام چند نفر آنها اشاره مى كنيم.

1 - شيخ آقـا بزرگ تهرانى.

2 -پـدر گرامـى اش سيد محمد باقر قاضـى طباطبايـى.

3 - سيـد محمـد حجّت كـوه كمـرى .

4 - سيـد محسن حكيم.

5 - سيد محمد حسيـن طباطبايى.

6 - سيـد روح الله مـوسـوى خمينـى.

7 - سيد ابـوالقـاسـم خـويـى.

8 - سيد محمـد هـادى حسينـى ميلانى.

9 - شيخ محمـد حسيـن كـاشف الغطـا.

10 - سيـد محمـد رضـا گلپـايگـانى.

11 - شيخ عبـدالنبـى عراقـى.

 

فعاليّت

شهيـد قاضـى طباطبايى در فاصله سالهاى 1331 ـ 1341 هـ.ش در تبريز بزرگتـريـن فعاليتّ‌هاى سيـاسـى را جهت افشـاى چهره واقعى حكـومت طاغوت انجام داده و در آبان ماه 1342 هـ.ش دستگيـر و به پادگان زرهـى تهران منتقل شد و پـس از آن به مدت دو ماه و نيم در زندان قزل قلعه زندانى گرديد. پـس از وارد آوردن ضربات و لطمات روحـى فراوان، وى را به سلطنت آبـاد تهران انتقـال دادند و در ايـن مـدت ايشان مخفيانه به قـم جهت ديدار امام ، و سپس براى زيارت حضرت ثامـن الائمه به مشهد مقدس مشرف مـى شـوند، در بازگشت مـدتـى در تهران اقامت نمـوده و بـدون اجازه رژيـم به طرف تبريز حركت مـى كننـد و با استقبال با شكـوه مردم تبريز مواجه مى شـوند.

اواخر سال 1343 هـ.ش پـس از دستگيرىها و تبعيدها و بـازداشت هـاى مكـرر به عراق تبعيـد مى گردند. كه در ايـن مدت با امام خمينـى (ره) كه مدتـى قبل از ايشان به عراق تبعيد گرديده بـود، ارتباط نزديك پيدا مى كنند.

شهيد قاضـى پـس از يك سال و نيـم اقامت اجبارى درعراق به ايران مـراجعه نمـوده تا اينكه در روز سـى ام آذر ماه 1347 هـ.ش مصادف با عيـد فطر به جرم سخنرانـى پـر شـور و انقلابـى عليه اسرائيل غاصب و انتقـاد از دستگـاه حـاكـم به خـاطـر حمايت از صهيـونيست ها دستگير و به شـش ماه تبعيـد به بافت كرمان، محكـوم مى شوند. و پـس از آن مدتـى به زنجان تبعيد مـى گردند. بعد از سپرى شـدن مـدت تبعيـد در زنجان به تبريز مراجعت مى نمايند. و در كنار كارهاى علمى و تدريـس پرچـم مبارزه را هـم چنان بر افراشته نگاه داشته و عليرغم كار شكنى هاى ايادى حكومت و كنترل هايى كه از طرف ساواك صـورت مى گرفت. همچنان به تبليغ اسلام و تبيين شخصيت امام مى پردازند.

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى از سـوى رهبر كبير انقلاب به امامت نماز جمعه تبريز و نماينده ولـى فقيه در آذربايجان منصـوب مى گردنـد.

 

تأليفات

1ـ تعليقات بر کتاب «الفردوس الاعلي» تأليف مرحوم آيت‌الله کاشف الغطا. چاپ اول آن در نجف و چاپ دوم آن در سال 1332 در تبريز منتشر شد.

2ـ«جنة الماوي» اين اثر نيز از آثار گرانبهاي آيت‌الله کاشف الغطا است که آيت‌الله قاضي به امر استادش به جمع آوري آن پرداخت؛ اما تکميل و انتشار آن بعد از وفات استاد صورت گرفت.

3ـ تعليقات بر مجلدات «الانوار النعمانيه» اثر سيد نعمت‌الله محدث جزايري که در چهار جلد در تبريز، به زبان عربي منتشر شده است.

4ـ مقدمه مفصل مشتمل بر تحقيقات و تصحيحات بر متن با تعليقات بر تفسير «جوامع الجامع» اثر شيخ طبرسي (ره) صاحب تفسير کبير مجمع البيان، که اين تفسير در سال 1342 به خط مرحوم طاهر خوشنويس تبريزي و با هزينه مرحوم حاج آقا بالا کلاهي تبريزي چاپ شد.

5ـ تعليقات بر دو فصل از کتاب «اسلام صراط مستقيم» مورگان که در تبريز چاپ شده است.

6ـ مقدمه و تعليقات تحقيقي بر ترجمه کتاب «علم امام(ع)» اثر شيخ محمد حسين مظفر که در سال 1349 در تبريز چاپ شد.

7ـ مقدمه و تعليقات و تصحيحات همراه با اضافات بر کتاب «انيس الموحّدين» اثر حاج ملا مهدي نراقي که در سال 1352 هـش در تبريز به چاپ رسيد.

8ـ کتاب «تاريخ الائمه (ع)» اثر شيخ‌بن ابي الثلج بغدادي که با تعليقات و مقدمه ايشان و با مساعدت مالي مرحوم ناصرالدين قمي در سال 1327 هـ.ش در قم به چاپ رسيده است. اين کتاب از نظر قدمت اولين اثر چاپ شده وي است.

9ـ «آثار تاريخي آيت الله طباطبايي حکيم» که پس از رحلت آيت‌الله حکيم و بنا به تقاضاي برخي متدينين تبريزي نوشت و در سال 1348 هـ ش منتشر شد.

10ـ «تحقيق درباره اول اربعين سيد‌الشهداء(ع)» از جمله تأليفات تحقيقي و برجسته وي همين اثر است که در سال 1352 هـ.ش در 681 صفحه به چاپ رسيد.

نظر به اهميت زياد اين کتاب تا چندين نوبت به چاپ رسيده است. آيت‌الله قاضي طباطبايي در اين تحقيق به بيش از پانصد کتاب تاريخي و تحقيقي مراجعه و با دلايل محکم و قطعي استدلال مي‌کند که اُسَراي واقعه کربلا در همان اربعين اول به زيارت قبر امام حسين‌ علیه السلام مشرف شده‌اند. در اين اثر مطالب بسيار جالبي پيرامون نهضت امام حسين علیه السلام و ابعاد مختلف آن مطرح شده است.

11ـ «تحقيق در ارث زن از دارايي شوهر» که از بيانات وي تهيه و با مقدمه فرزندش حجت‌الاسلام سيد محمد تقي قاضي طباطبايي، براي بار دوم در سال 1356 به چاپ رسيد.

12ـ ترجمه «مسايل قندهاريه» از فارسي به عربي، به امر استادش آيت‌الله کاشف الغطا که در کتاب «الفردوس الاعلي» چاپ شده است.

13ـ تصحيح و تعليق بر کتاب «اللوامع الالهيه في‌المباحث الکلاميه» تأليف جمال‌الدين مقداد (ره) متکلم تواناي شيعه متوفي سال 826 هـ ق.

اين اثر به زبان عربي در سال 1356 و با هزينه «حاج حميد آقا کيميايي» از تجار خير تبريز به چاپ رسيد.

14ـ مقدمه بر کتاب «صحائف الابرار» اثر آيت‌الله کاشف‌الغطا‌(ره). اين کتاب در سال 1387 هـ ق به خط مرحوم طاهر خوشنويس منتشر شده است.

15ـ مقدمه بر کتاب «علم امام(ع)» اثر آيت‌الله سيد محمد حسين طباطبايي(علامه) که در تبريز نشر شده است.

16ـ مقدمه بر کتاب «مرآت‌الصلواه» اثر مرحوم حاج ميرزا حسن ناصرزاده، واعظ مشهور تبريز که به چاپ رسيده است.

17ـ مقدمه کتاب «علم امام(ع)» اثر آيت‌الله سيد محمدحسين طباطبايي(علامه) که در تبريز نشر شده است.

18ـ مقدمه بر کتاب «العقايد الوثنيه في الديانته النصرانيه» اثر محمد طاهر التنير.

اين اثر براي بار اول به سال 1330 هـ ق در بيروت چاپ شد. براي بار دوم در سال 1391 هـ ق در 167 صفحه در تهران چاپ شده است.

19ـ مقدمه بر «کتاب معجزه و شرايط آن»

20ـ مقدمه بر پيام آيت‌الله محمد هادي ميلاني(ره) به کنگره نمايندگان انجمن‌هاي اسلامي دانشجويان مسلمان مقيم اروپا در شهر لندن. ژانويه 1965/ شعبان 1383/ دي‌ماه 1342، اين مقدمه موقعي که ايشان در تهران زير نظر بودند، نوشته و چاپ شده است.

21ـ مقدمه بر کتاب«آداب النفس» اثر مرحوم علامه سيد محمد عيناثي(ره) که در سال 1380 هـ ق / 1339هـ ش در تهران چاپ شده است.

22ـ مقدمه بر ترجمه کتاب«نمونه‌هاي اخلاقي در اسلام» اثر آيت‌الله شيخ محمد حسين کاشف‌الغطا. چاپ اول آن در سال 1337 هـ ش در تبريز و چاپ سوم آن در مهرماه سال 1358 ش در تبريز و چاپ سوم آن در مهرماه سال 1358 است.

23ـ «رساله اي در ترجمه احوال آخوند ملا عبدالرزاق لاهيجي». گرچه اين رساله خطي است ليکن به دليل استفاده زيادي که از آن در مقدمه کتاب «گوهر مراد» (به کوشش زين العابدين قرباني) شده است در آثار چاپ شده نام برده شد.

24ـ مقدمه بر کتاب «افاضه الغدير» اثر شيخ‌الشريعه الاصفهاني‌(ره) که چاپ شده است.

25ـ مقدمه بر کتاب «فوائد الاصول» که تقريرات مرحوم نائيني(ره) است و در سال 1368 هـ ق منتشر شده است.

26ـ نامه‌اي مانند مقدمه بر کتاب «الغدير» علامه اميني(ره) که در سال 1372 هـ ق چاپ شده است.

27- سؤالاتي از سوي آيت‌الله سيد محمدتقي آل هاشم، به نام «روضات الجنان» از آيت‌الله قاضي طباطبايي که در سال 1390 هـ ق منتشر شده است.

گذشته از اين آثار، تعداد قابل توجهي مقاله در موضوعات مختلف، به زبان عربي از وي در مجلات عربي العرفان، الواهب و رساله الاسلام به چاپ رسيده است که امکان تهيه فهرست آنها ميسر نشد و در مجموعه مقالات وي، که در حال جمع آوري است، منتشر خواهد شد.

 

آثار منتشر نشده

1ـ «خاندان آل امير عبد الوهاب» يکي از تأليفات مهم آيت‌الله قاضي است که در تاريخ خاندان سادات عبدالوهابيه آذربايجان است.

2ـ «سفرنامه بافت» هنگامي که وي در بافت کرمان تبعيد بود، سفرنامه‌اي از خاطرات خود درباره نهضت علما و مسائلي را که از سوي مخالفان نهضت (ساواک و محافظه کاران) مطرح مي‌شد، به قلم آورد. سفرنامه بافت اثر مهم و ارزشمندي است که شامل چهار دفتر و در مجموع داراي 1059 صفحه است.

3ـ «الفوائد و فيها الفوائد و النفائس» اين رساله نيز در ايام تبعيد ايشان در بافت به رشته تحرير در آمده است، که شامل هفتاد فايده و به زبان عربي است.

4ـ «رساله في اثبات وجود الامام(ع) في کل زمان» اين رساله نيز در ايام اقامت اجباري در بافت کرمان نگارش شد.

5ـ «فصل الخطاب في تحقيق اهل الکتاب» به زبان عربي.

6ـ «کتاب السعاده في الاهتمام علي الزياره» به زبان عربي.

7ـ رساله «هل يجوز زياره قبر الحسين‌(ع) مع تحمل المشقات ...» آيا زيارت قبر امام حسين‌ علیه السلام با وجود تحمل مشکلات واجب است؟ که به زبان عربي است.

8ـ کتاب «حديقه الصالحين في احوال جميع من الماضين و الحاضين».

9ـ رساله«دفع شبهات وارده از خرم‌دره راجع به علم امام‌(ع) و امام زمان‌(عج)» به زبان فارسي.

10ـ رساله «في شرک اهل الکتاب و نجاستهم» به عربي.

11ـ رساله در «المباهله» به عربي.

12ـ رساله «الاجتهاد و التقليد» به عربي.

13ـ کتاب ديني ـ علمي «في العقايد و الکلام مع التوضيح و البسط في المقال» به عربي.

14ـ رساله «اوقات الصلواه في القرآن الکريم» به عربي.

15ـ رساله «دلالت آيه تطهير بر اهل بيت‌(ع)» به زبان فارسي.

16ـ «صدقات اهل بيت‌(ع)» به فارسي.

17ـ «قضا در اسلام» به فارسي.

18ـ رساله در «نماز جمعه» به عربي.

19ـ «المباجث الاصوليه، تقريرات جمع من الاساتيده» تقرير دروس استادانش به زبان عربي.

20ـ «حواشي بر کفايه» آخوند خراساني‌(ره)، به زبان عربي.

21ـ«حواشي بر مکاسب» شيخ مرتضي انصاري‌ علیه السلام به زبان عربي.

22ـ حواشي و تعليقات بر کتاب «کنز العرفان» اثر جمال‌الدين مقداد (ره) به عربي.

23ـ حواشي بر «نسب و شجره‌‌نامه خاندان طباطبايي تبريز، با شرح حال مختصر»، اثر مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبايي‌(ره). ايشان ضمن تهيه نسخه‌اي براي خود، بر آن حاشيه و تعليق نوشته است.

24ـ تقريرات دروس اصول و فقه آيت الله سيد محمد حجت کوه‌کمري‌(ره) به عربي.

25ـ «رساله در مسأله ترتّب».

26ـ رساله در شرح و تحقيق درباره حديث شريف«من صام يوماً في سبيل‌الله تعالي کان کَعَملِ سِنته صومِها».

27ـ «رساله در جواب بعضي اعتراضاتي که از خراسان آمده است» به فارسي.

28ـ تحقيق و تعليق بر کتاب «انوار الملکوت في شرح الياقوت».

29ـ حواشي و فتاوي بر کتاب «منهاج الصالحين» که کتاب فقهي مرحوم آيت الله حکيم (ره) است.

30ـ مقالات فارسي در موضوعات مختلف.

31ـ آخرين اثر که از آيت‌الله قاضي طباطبايي بر جاي مانده است، چکيده خطبه‌هاي نماز جمعه ايشان پس از پيروزي انقلاب است. در واقع آيت‌الله قاضي، با وجود مشغله فراوان، پس از هر نماز جمعه خلاصه‌اي از موضوعاتي را که به آن پرداخته بود، مي‌نوشت. موضوع ولايت فقيه از جمله مسائل بحث شده از سوي ايشان است که داراي نکات جالب توجه است.

32ـ تنظيم و تدوين مطالب منبرها در چند دفتر از سوي ايشان. وي بيشتر از سخنراني‌هاي خود نوار تهيه مي‌کرد ـ به وسيله ضبط صوت ريلي ـ در هفته يک‌مرتبه به سخنراني قبلي گوش مي‌داد و با آگاهي به سخنراني مي‌پرداخت.

33 ـ نوشته‌هاي منظم به صورت ‌«کشکول» در چند دفتر.

 

شهادت

شهيد سيد محمد على قـاضـى طبـاطبـايـى در دهـم آبان ماه 1358 هـ.ش برابر 1400 هـ.ق و روز عيد قربان به دست منافقي از گروه ضالّه فرقان به درجه رفيع شهادت نـايل آمـد و به لقـاى دوست پيـوست.پيکر پاکش در قبرستان بقاييه تبريز و در کنار اجدادش به خاک سپرده شد.

فیس بوک Facebook فارسی العربی English
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به اداره کل دانش آموختگان جامعة المصطفی العالمیه می باشد