3 محرم - بركناري مستعين عباسي از خلافت - سال 252 هجري قمري

 

پس از درگذشت "المنتصر بالله" ] يازدهمين خليفه عباسي[ ، دست اندركاران نظام حكومتي و عناصر ذي نفوذ تشكيلات خلافت، مانند بُغاي كبير، بُغاي صغير، اوتامش، احمد بن خضيب و افرادي ديگر گرد هم آمده و درباره تعيين خليفه اي جديد به مشورت پرداختند و تصميم گرفتند كه از فرزندان ديگر متوكل عباسي ] مانند معتز و مؤيد[ كسي را براي اين أمر نامزد نكنند و به جاي آن ها از عموزادگانشان استفاده كنند. بدين جهت، احمد بن محمد بن معتصم عباسي را بر تخت خلافت نشانيده و او را به "المستعين بالله" ملقّب ساختند و با وي به عنوان دوازدهمين خليفه عباسي بيعت كردند. آغاز خلافت وي، مصادف بود با 26 ربيع الاوّل، سال 248 قمري.

فرزندان متوكل عباسي، كه خود را سزاوار خلافت مي دانستند، از اين أمر دل گير شده و به دسيسه و فتنه انگيزي پرداختند و افرادي را كه مورد خشم و بي مهري خليفه قرار مي گرفتند، به سوي خود جلب كرده و با وعده ها و تطميع هاي فريبنده، آنان را در صف مخالفان خليفه وقت قرار مي دادند.

بيش از چهار سال از خلافت مستعين نگذشته بود، كه شورش هاي زيادي از سوي مردم و يا سپاهيان خلافت، در شهرهاي مختلف، مانند دارالخلافه بغداد، أنبار، سامرا و مداين به وقوع پيوست و پايه هاي حكومتي مستعين را سست و لرزان نمود. تا اين كه صاحب منصبان و دبيران و سران كشوري و لشكري، چون محمد بن عبدالله بن طاهر، بغاي صغير و وصيف با در نظر گرفتن شرايط حساس جامعه و موقعيت و مصالح شخصي خويش، با طرفين گفت و گو كرده و آنان را به سازش و يافتن راه كاري جديد فرا خواندند.

پس از گفت و گو با مستعين، وي را به خلع از خلافت و واگذاري آن به معتز عباسي، در قبال دريافت پنجاه هزار دينار پول نقد و مقدار سي هزار دينار غله به طور سالانه وادار كردند و او نيز پس از بركناري از خلافت مجاز باشد در هر شهري از شهرهاي حجاز ] مكه، طايف و مدينه منوره[ اقامت گزيند.

مستعين، هنگامي كه خود را تنها يافت و همه اطرافيان و دوستان خود را طرفدار صلح و كناره گيري وي از خلافت ديد، با اكراه و اجبار آن را پذيرفت و پيمان نامه را امضا كرد و در روز سوم محرم سال 252 قمري در حضور فقها، اُمراء، قضات و دبيران، خود را از خلافت خلع و آن را به معتز عباسي واگذاشت.(1)

بدين ترتيب، بار ديگر خلافت به فرزندان متوكل عباسي برگشت و سايه شوم ظلم و جنايت آنان بر سر مسلمانان، به ويژه محبان اهل بيت(ع) و علويان پاك نژاد، گسترده تر و عميق تر گرديد.

 

پی نوشت:

1- تاريخ ابن خلدون، ج2، ص 435 و ص 450؛ تاريخ اليعقوبي، ج2، ص 500

فیس بوک Facebook فارسی العربی English
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به اداره کل دانش آموختگان جامعة المصطفی العالمیه می باشد