13 صفر - درگذشت كريم خان زند (1193 ق)

 

دروه زنديه و به ويژه عصر حكومت كريم‌خان، هنوز آخرين جلوه‌هاي ميراث فرهنگي و تمدني و شيوه‌هاي حكومت‌داري عصر صفويه پابرجا بود. كريم خان، مؤسس خاندان پادشاهي زند، در 1119 ق در حوالي ملاير به دنيا آمد. نادرشاه افشار براي تضعيف خاندان زند و قبايل آن‏ها، ايشان را به دره‏ گَز كوچ داد و برخي از آن‏ها از جمله كريم خان را به خدمت سپاه خود درآورد. كريم خان رشادت فراواني در جنگ‏ها از خود نشان مي‌داد. پس از قتل نادر، وي تلاش بسياري كرد تا اوضاع كشور را سامان دهد و منازعات سران طوايف را با رشادت و تدبير مهار كند. با اين حال بسياري از مردم با مشاهده سرانجام نادر، اميد نداشتند كسي غير از «صفويه» بتواند ايران را سرو سامان بخشد.

 در نهايت كريم‌خان با مسلط شدن بر اوضاع در 1163 ق به تخت قدرت تكيه زد و خود را وكيل الرعايا ناميد. سپس در جستجوي يكي از بازماندگان صفويه برآمد تا وي را شاه ايران بنامد. اما در حملات افغان‌ها و سپس جنگ‌هاي نادر يا ديگر جنگها، اثري از صفويه باقي نمانده بود يا كسي از بيم جان خويش جرات نمي‌كرد، خود را صفوي معرفي كند. سرانجام كريم‌خان فردي به نام «سيد ابوتراب بن سيد مرتضي صدرالممالك [احتمالا] بن شاه سلطان حسين صفوي» را با لقب «شاه اسماعيل سوم»، پادشاه واقعي ايران ناميد. سيد ابوتراب، را مردي پارسا معرفي كرده‌اند كه به تاج و تخت اعتنائي نداشت و در آباده با چاقوسازي گذران زندگي مي‌كرد. با اين حال كريم خان، به او بسيار احترام مي‌كرد. خود را وكيل‌الرعايا مي‌خواند و با او به نام «شاه سلطان اسماعيل صفوي» مكاتبه مي‌كرد و براي وي تحفه‌هايي ارسال مي‌كرد كه صرف ساخت مسجد، حسينيه، بازار و... در آباده شد. اين اماكن تا چند دهه پيش به نام مجموعه كريم‌خاني پابرجا بود. كريم‌خان، به امنيت مردم، علم و دانش و ارج نهادن به اهل علم، اهميت مي‏داد و بناهاي باشكوهي در شيراز و ديگر شهرهاي كشور ساخت و به احياي مدارس، بازارها، كاروانسراها، قنوات و... همت مي‌گماشت. كريم خان در 13 صفر 1193 قمري در 74 سالگي دارفاني را وداع گفت و در شيراز به خاك سپرده شد.

سيد ابوتراب نيز چندي پيش از كريم‌خان، به ديار باقي شتافت و در گورستان آباده، مجاور اماكني كه به نام او بنا شده بود، دفن شد. اين اماكن سالها مورد احترام مردم و محل اقامه سوگواري براي شهداي كربلا و كانون نشر معارف اسلامي بودند. اما در دوره پهلوي، كه رژيم طاغوت با تمام مظاهر فرهنگ و تاريخ دوره اسلامي سرجنگ داشت مزار او را ويران كردند.

فیس بوک Facebook فارسی العربی English
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به اداره کل دانش آموختگان جامعة المصطفی العالمیه می باشد